Zimowy wyjazd w góry potrafi być świetną przygodą, ale śnieg, wiatr i szybko zapadający zmrok nie wybaczają przypadkowego pakowania. Dobra lista rzeczy na wyjazd w góry zimą powinna obejmować nie tylko ubrania, lecz także wyposażenie plecaka, EDC, zapas energii i sprzęt dopasowany do trasy. Poniżej pokazuję, co sam zabieram na jednodniowe wyjście, co dokładam przy trudniejszych warunkach i czego początkujący często nie doceniają.
Najważniejsze wyposażenie decyduje o komforcie i bezpieczeństwie zimowej wyprawy
- Plecak 20-30 litrów wystarczy na jednodniową trasę, jeśli ma wygodny pas biodrowy i ochronę przed wilgocią.
- Ubieraj się warstwowo, a do plecaka włóż zapasowe rękawice, czapkę i suchą warstwę.
- Czołówka, telefon, mapa offline, folia NRC i apteczka powinny być obecne nawet podczas krótkiego spaceru.
- Raczki nie zastępują raków. Na stromym, twardym i oblodzonym terenie potrzebny jest sprzęt techniczny oraz umiejętność jego użycia.
- Sprawdź pogodę, warunki na szlaku i komunikaty lawinowe, a bliskiej osobie przekaż trasę oraz planowaną godzinę powrotu.
Najpierw dopasuj zestaw do trasy, nie do zdjęcia plecaka
Największy błąd polega na pakowaniu według gotowej listy bez sprawdzenia, dokąd właściwie jedziemy. Innego wyposażenia potrzebuję na krótki spacer po ubitym szlaku, a innego na odsłoniętą grań, długie podejście albo teren zagrożony lawinami.
Przed wyjściem sprawdzam prognozę, długość trasy, przewyższenie, godziny otwarcia schronisk i aktualny stan szlaku. GOPR zaleca również dobieranie trasy do umiejętności, kontrolowanie komunikatów służb oraz poinformowanie bliskich o planowanym przebiegu wycieczki. Zimą dodaję do planu co najmniej godzinny margines, ponieważ śnieg i oblodzenie potrafią znacząco wydłużyć przejście.
| Rodzaj wyjścia | Pojemność plecaka | Co dołożyć |
|---|---|---|
| Łatwy szlak na kilka godzin | 20-25 l | ciepła warstwa, termos, czołówka, apteczka, raczki |
| Całodzienna trasa zimowa | 25-35 l | zapas jedzenia, dodatkowe rękawice, pełna warstwa awaryjna, powerbank |
| Trudniejszy teren wysokogórski | 30-40 l | raki, czekan, kask lub lawinowe ABC, ale tylko przy odpowiednim przeszkoleniu |
Na jednodniowe wyjścia najlepiej sprawdza mi się plecak z pasem biodrowym, regulacją klatki piersiowej i pokrowcem przeciwdeszczowym. Sam pokrowiec nie zawsze wystarcza, dlatego elektronikę, dokumenty i zapasowe ubrania pakuję dodatkowo do lekkich worków wodoszczelnych albo zwykłych woreczków strunowych.
Cięższe rzeczy umieszczam blisko pleców, a sprzęt potrzebny w razie zmiany pogody trzymam wysoko i łatwo dostępnie. Czołówka, rękawice, folia NRC i apteczka nie powinny lądować na samym dnie. W sytuacji awaryjnej liczy się nie tylko to, czy masz daną rzecz, ale też czy potrafisz wyjąć ją w ciemności i w rękawicach.
Ubiór powinien działać także podczas postoju
Zimą najpraktyczniejszy jest system trzech warstw. Pierwsza odprowadza wilgoć, druga izoluje, a trzecia chroni przed wiatrem i opadem. Zamiast jednej bardzo grubej kurtki wolę cienką bieliznę termiczną, polar lub lekką ocieplinę oraz kurtkę membranową, bo taki zestaw łatwiej dopasować do wysiłku.
- Warstwa bazowa z wełny merino albo materiału syntetycznego. Bawełna szybko nasiąka potem i długo schnie.
- Warstwa ocieplająca, na przykład polar, kamizelka puchowa lub kurtka syntetyczna.
- Warstwa zewnętrzna odporna na wiatr i śnieg, najlepiej z kapturem regulowanym jedną ręką.
- Spodnie trekkingowe z miejscem na warstwę termiczną, a przy mokrym śniegu także spodnie przeciwdeszczowe.
- Skarpety trekkingowe, najlepiej jedna para na nogach i jedna sucha para w plecaku.
Do plecaka wkładam zawsze zapasowe rękawice. Mokre rękawiczki są jednym z tych drobiazgów, które potrafią zepsuć całą wyprawę, a ich waga jest niewielka. Przydaje się też cienka para do podejścia i cieplejsza para na postój, gdy organizm przestaje produkować dużo ciepła.
Buty powinny być wygodne, stabilne i kompatybilne z planowanym sprzętem. Na zwykły zaśnieżony szlak wystarczą solidne buty trekkingowe z membraną, ale głęboki śnieg może wymagać stuptutów, czyli ochraniaczy zakładanych na łydki i cholewkę. Chronią przed wsypywaniem się śniegu do środka oraz przed przemakaniem spodni.
Raczki to nie raki
Raczki z krótkimi kolcami pomagają na oblodzonych, niezbyt stromych odcinkach. Są dobrym rozwiązaniem na popularne, ubite szlaki, ale nie zastępują raków na stromym lodzie, twardym śniegu ani w terenie eksponowanym.
Raki i czekan są sprzętem technicznym. Samo przypięcie ich do butów nie daje umiejętności hamowania upadku ani bezpiecznego poruszania się po stromym stoku. Jeśli trasa wymaga takiego wyposażenia, potrzebne są praktyczne szkolenie, odpowiednie buty i doświadczenie, a nie tylko zakup droższego sprzętu.
Nie pomijam również okularów przeciwsłonecznych, kremu z filtrem SPF 30-50 i pomadki ochronnej. Śnieg odbija promieniowanie, a wiatr szybko wysusza usta i skórę. W górach zimą słońce potrafi być równie uciążliwe jak mróz.
EDC w górach powinno rozwiązywać realne problemy
Górskie EDC nie musi oznaczać dużego zestawu survivalowego. Traktuję je jako mały pakiet rzeczy, które pomagają poradzić sobie z typowymi problemami, takimi jak zgubienie szlaku, przemoczenie, skaleczenie, awaria telefonu albo oczekiwanie na pomoc.
- Czołówka z zapasowymi bateriami lub naładowanym akumulatorem. Telefon nie jest dobrym zamiennikiem latarki, bo jego bateria może być potrzebna do wezwania pomocy.
- Telefon z aplikacją Ratunek, mapą offline i zapisanym numerem GOPR 985 oraz 601 100 300.
- Powerbank przechowywany blisko ciała, ponieważ niska temperatura szybko ogranicza sprawność baterii.
- Mapa papierowa i kompas. Nawigacja offline jest wygodna, ale elektronika może się rozładować albo ulec awarii.
- Apteczka z plastrami, opatrunkiem elastycznym, kompresem, środkiem do dezynfekcji, taśmą i lekami przyjmowanymi na stałe.
- Folia NRC, najlepiej w liczbie dwóch sztuk. Jedna może posłużyć do zabezpieczenia poszkodowanego, druga do ochrony własnej.
- Gwizdek, który ułatwia sygnalizowanie pozycji przy wietrze i ograniczonej widoczności.
- Taśma naprawcza, kilka opasek zaciskowych i krótki odcinek mocnego sznurka do awaryjnej naprawy pasków, stuptutów lub kijków.
Aplikację Ratunek instaluję jeszcze przed wyjazdem i sprawdzam, czy telefon pozwala jej korzystać z lokalizacji. W razie wypadku GOPR wskazuje numery 985 oraz 601 100 300, a aplikacja może ułatwić przekazanie położenia ratownikom. Warto też pamiętać, że zasięg nie jest gwarantowany, dlatego papierowa mapa i przekazanie trasy bliskiej osobie nadal mają sens.
Multitool lub scyzoryk może być przydatny, ale nie traktuję go jako obowiązkowego wyposażenia. W zimowych górach większą różnicę robią suche ubrania, światło, możliwość ogrzania poszkodowanego i sprawna komunikacja niż rozbudowany zestaw narzędzi.
Jedzenie i picie muszą być dostępne bez długiego postoju
Na zimową trasę zabieram zwykle 1,5-2 litry płynów, zależnie od długości wyjścia, temperatury i dostępu do schronisk. Minimum to butelka oraz termos o pojemności 0,5-1 litra z ciepłym napojem. Butelki nie trzymam w zewnętrznej siatkowej kieszeni, bo woda może zamarznąć szybciej niż się spodziewamy.
Jedzenie powinno dostarczać energii i dać się zjeść w ruchu. Dobrze sprawdzają się kanapki, batony, orzechy, suszone owoce, żele energetyczne oraz czekolada. Na wszelki wypadek dodaję jedną dodatkową porcję około 300-500 kcal, nawet jeśli plan zakłada krótki spacer.
Nie czekam z jedzeniem do momentu całkowitego osłabienia. Zimą regularnie podjadam małe porcje, bo wychłodzony i zmęczony organizm szybciej traci koncentrację. Przy dłuższym postoju najpierw zakładam dodatkową warstwę, dopiero potem wyciągam termos i posiłek.
Osoby przyjmujące leki powinny mieć je w łatwo dostępnej kieszeni, najlepiej w oryginalnym opakowaniu. Przy kilkudniowym wyjeździe dochodzą dokumenty, gotówka, ładowarka, podstawowe kosmetyki, ręcznik szybkoschnący i ubrania na zmianę. Nie wkładam jednak całego bagażu noclegowego do plecaka na szlak, jeśli mogę zostawić go w miejscu zakwaterowania.
Gotowa checklista na jednodniowe zimowe wyjście
Poniższy zestaw traktuję jako bazę dla typowej, jednodniowej trasy w polskich górach. Nie jest to lista do bezmyślnego odhaczania. Przy trudniejszym terenie część elementów trzeba rozszerzyć, a przy łagodnym spacerze można ograniczyć objętość, ale nie rezygnowałbym z oświetlenia, telefonu, apteczki i ochrony przed wychłodzeniem.
Ubranie i ochrona przed pogodą
- buty trekkingowe dopasowane do warunków,
- skarpetki trekkingowe oraz sucha para zapasowa,
- bielizna termiczna,
- polar lub lekka kurtka ocieplająca,
- kurtka przeciwwiatrowa i przeciwśnieżna,
- czapka, komin i co najmniej dwie pary rękawic,
- stuptuty przy głębokim śniegu,
- okulary przeciwsłoneczne, krem z filtrem i pomadka ochronna.
Plecak i wyposażenie awaryjne
- plecak 20-30 litrów z pasem biodrowym,
- pokrowiec przeciwdeszczowy lub worki wodoszczelne,
- czołówka i zapasowe baterie,
- telefon z mapą offline i aplikacją Ratunek,
- powerbank, mapa papierowa i kompas,
- apteczka, folia NRC i gwizdek,
- taśma naprawcza oraz krótki sznurek,
- raczki albo raki dobrane do nawierzchni i własnych umiejętności.
Przeczytaj również: Jak prać kurtkę puchową? Zadbaj o puch bez zbijania!
Jedzenie, picie i organizacja
- 1,5-2 litry płynów, w tym ciepły napój w termosie,
- jedzenie na całą trasę oraz dodatkowa przekąska,
- leki przyjmowane na stałe,
- dokument tożsamości i niewielka gotówka,
- informacja dla bliskiej osoby o trasie i godzinie powrotu.
Przed wyjściem robię jeszcze krótki test. Sprawdzam, czy potrafię wyjąć czołówkę bez zdejmowania plecaka, czy telefon ma pełną baterię, czy raczki pasują do butów i czy termos nie przecieka. Taki test zajmuje 5-10 minut, a pozwala wyłapać błędy, których nie zauważy się dopiero na oblodzonym szlaku.
Najlepszy zimowy zestaw zostawia miejsce na nieprzewidziane
Dobrze spakowany plecak nie powinien być wypchany po brzegi. Zostawiam trochę wolnej przestrzeni na zdjętą warstwę odzieży, dodatkowy sprzęt albo rzeczy należące do osoby, która przeceniła swoje możliwości. Margines bezpieczeństwa jest ważniejszy niż minimalna waga, szczególnie gdy pogoda może zmienić się w ciągu kilku godzin.
Na łatwy szlak nie zabieram sprzętu wysokogórskiego tylko dlatego, że wygląda profesjonalnie. Z drugiej strony nie zakładam, że popularna trasa będzie bezpieczna bez przygotowania. Najrozsądniejszy zestaw to taki, który odpowiada trasie, pogodzie, kondycji grupy i umiejętnościom osoby niosącej wyposażenie.
Jeżeli mam wątpliwości, skracam trasę albo wybieram niższy wariant. W górach zimą zawrócenie w odpowiednim momencie nie jest porażką, tylko częścią dobrego planu.
